Rapa das bestas: O Forgoselo.

Os cabalos que campan as suas anchas polos nosos montes son protagonistas dunha das tradicións mais arraigadas na cultura galega: os curros e rapas das bestas. A maioria destas festas son hoxe un espectáculo que se xustifica por sí mesmo. Atrás queda xa a súa esencia de tarea gandeira, perdida da rentabilidade económica das crines.

Ante un publico que crece ano tras ano, o home continua demostrando a súa forza e o seu dominio sobre o animal o igual que o facía en siglos pasados.

Os veciños non se atreven a aventurar a fecha dende que as suas bestas pastan os seus montes, pero un parroquia de A Capela que leva o nome de Santa María de Cabalar e, por lo menos dende o siglo XI, o vecino monasteiro de Caaveiro criaba gando equino.

O lugar de Miguelares primero e o Pico das Troitas despois recibia ano tras ano a centenares de visitantes e mais de douscentos cabalos o segundo domingo de xulio.

Durante o día anterior, menbros da Asociación de Veciños Monte Forgoselo peinan os camiños para reunir as recuas e conducilas hasta un cercado no Pico das Troitas. Chegado o mediodía, os bestilleiros, entre diversos gritos como “!arre faco!”, fan circular os animais hasta o curro.

Aproximadamente cen cabalos apelotonanse en torno o castaño que se situa no centro do recinto rodeador por gradas xa ocupadas dende primeiras horas por centos de visitantes. Os bestilleiros lanzan en primeiro lugar polos potros, en apenas dez minutos apartan a uns quince potros a un recinto anexo o curro para que non sexan aplastados polas bestas.

Os potros que xa superan o ano deben recibir tamen a marca do seu propietario.

Pendientes de plastico e marcas a fuego identifican a alguns dos animais, mentras outros se distinguen mediante cortes de diversas formas nas orellas.

Pouco antes das duas da tarde, os animais son devoltos o cercado, onde os potros se reunen coas suas nais antes de regresar pola tarde os prados do Monte do Forgoselo.

Pola tarde a festa continua entre carreiras de cabalos, demostración, sorteos...

Os equinos son a excusa para que os veciños de A Capela e resto de munucipios do Eume poidan disfrutar dun domingo en medio do enterno privilexiado da Serra do Forgoselo.

Uns dos recordos da miña infancia é este,ir a rapa das bestas do Forgoselo. O segundo domingo de xulio era un día moi axetreado, xuntabamonos moitos cabaleiros para ir a rapa, tanto montados a cabalo ou en carro,as oito da mañá xunto co meu abuelo empezabamos a aparellar os cabalos, meu abuelo iba nun carro de cabalo e eu en silla.

A eso das nove da maña iban chegando os demais cabaleiros, xa que o punto de salida sempre era a casa de me abuelo. Cando xa estabamos todos, que mais ou menos seriamos 20 persoas, saíamos en dirección Forgoselo. Dende Sillobre aproximadamente nos levaba 2 e algo, horas facendo algunha paradiña.

Cando chegamos o Forgoselo amarrabamos os cabalos e comezabamos a disfrutar do día.

Pola maña presenciabamos a rapa das bestas e pola tarde disfrutábamos do resto das actividades

Despois de pasar todo o día alí a media tarde emprendiamos o camiño de volta a casa.

É unha pena que esta tradicion perderase no concello de A Capela, pero para compensar a asociación organiza unha xuntanza cabalar a que meu abuelo e eu seguimos indo.

Me abuelo preparado para salir a ruta.

Os indianos

En Galicia e moi comun oir falar dos indianos e das suas grandes obras e axudas a xente.
Un indiano era aquela persona que por necesidade e pobreza no seu pais, emigraba cara os paises da America Latina chamados por familiares ou por postos de traballo.
Estes homes, logo de traballaren ali ou formar novas empresas , amasaban unha grandiosa fortuna, o que facia que xa ricos voltasen ao seu lugar de orixe. Ao ver as necesidades e o atraso que sufrian os seus familiares, amigos e veciños, os indianos invertian a sua fortuna en financiar escolas, construir centros,... asi os indianos supuxeron unha gran axuda a xente galega, pero tamen foron transmisores da cultura, xa que crearon arquitecturas con rasgos americanos en Galicia e tamen levaron a nosa cultura a America. Pero tamen houbo indianos malos, que voltaron cara aqui e fixeronse donos de grandes extensions e adquiriron titulos nobiliarios. Asi, foron señores de terras que explotaron os campesiños.
Os indianos solian vestir de branco, un traxe con chaqueta e camisa branca, gorro branco ou de palla cunha cinta negra, pantalons grises, brancos ou a raias e uns zapatos coa parte de arriba, a lengueta branca, e o resto negro e sempre acompañados de baston.

Esta xente solia comprar vellos caserios ou palacios e os resturaba dandolle un novo estilo onde creaban a sua vivenda con toda clase de luxos.
Os indianos trouxeron traballo, xa que fixeron as suas industrias aqui e crearon postos de traballo e axudaron ao desenvolvemento do pais.
Ahora vamos ver o papel dos indianos na cultura galega, destacando arquitecturas e obras.

A verdadeira   historia sobre Pardo de Cela

Todos sabemos verdadeiramente a historia do mariscal Pardo de Cela e a sua morte na plaza maior de Modoñedo, pero... e realmente verdad esa historia??

A aparición do seu testamento da a coñecer datos que non se sabían e a sua  presunta morte no mes de outubro.

O descubrimento do testamento do Mariscal modifica a data da súa morte e revela segredos ocultos da lenda. Ademais das súas dúas fillas, tivo un varón non recoñecido A lenda do Mariscal Pedro Pardo de Cela non é a que se coñecía ata o momento. O achado do seu testamento,  tira por terra o mito que se creou sobre a súa figura. Coñecíase del que foi un nobre do século XV que, apoiado pola violencia, ascendeu a un ritmo veloz na escala social. Isto supúxolle enemistarse coas clases populares, coa igrexa e cunha parte importante da nobreza, estamento ao que pertencía. Tralo descubrimento  do seu testamento, realizado por Eduardo Pardo de Guevara, investigador do Consello Superior de Investigacións Científicas (CSIC), coñécense máis datos sobre a súa vida que cambian por completo a visión deste personaxe pertencente á historia de Galicia. No Medievo empezaron a circular os primeiros poemas sobre Pedro Pardo de Cela, e con eles, afianzabase o mito en torno á súa figura. Mito que pouco ten que ver coa realidade dun nobre medieval que velaba máis polos seus propios intereses que polos de Galicia, cos que se gañou a tradición que se lle atribuía. Sábese que o Mariscal non foi executado o 17 de decembro de 1483, tras uns rápidos acontecementos na vila, senón que morreu meses antes, o 3 de outubro, tras ser sometido a un proceso xudicial. Ademais, estes documentos sinalan que Pardo de Cela non era partidario de Juana a Beltraneja, senón de Isabel a Católica, malia ser quen ordenou a súa ejecución. Forma tamén parte da lenda, que este nobre galego era pai de dúas nenas, e descoñecíase a existencia dun terceiro fillo, de pouca idade. Sábese do bastardo que non chegou a idade adulta, posto que non se ten ningunha pegada documental del. Non era certo que tivese mala relación co clero, a relación do mariscal Pardo de Cela coa Igrexa de Mondoñedo non era difícil, só con algúns clérigos, a maior parte do testamento recolle desembargos da igrexa. De feito, a documentación atopada corresponde a dúas versións do testamento con lixeiras variacións, posto que o proceso xudicial tomou como válida e a que  se considera alterada, inclúe unha mención expresa ao desembargo de bens en favor do Bispo de Mondoñedo.

A guerra de Cuba 1898: Xose Alvariño Gabeiras.

O 29 de decembro de 1874 restaurouse a monarquia en España, despois da Republica de 1873, na persoa de Alfonso XII, fillo de Isabel II.

En 1885 morre Alfonso e queda como raiña rexente a sua muller, dona Maria Cristina de Habsburgo-Lorena, que deu a luz a Alfonso XIII.

No ano 1894 Cuba fixo un intento de querer separarse de España e seguiulle Filipinas en 1896. Como as relacions con Estado Unidos estaban mal tamen nese intre, ao se xuntaren estas tres situacions, estalou a guerra en xullo de 1898; nesta guerra a mariña estadounidense destruiu duas flotas españolas, unha en Cavite e outra en Santiago de Cuba.

O 10 de decembro de 1898 asinouse o "Tratado de Paris" en virtude da cal España perdeu Cuba, Filipinas e Puerto Rico.

Xose Alvariño Gabeiras, natural de Sillobre, era un mariñeiro de primeira dun dos barcos pertencentes a frota asentada en Santiago de Cuba, o "Pluton".

O 3 de xullo de 1898 houbo un combate naval coa frota norteamericana e suspostamente, segundo contaron Nicolas Garcia Barcia (tamen de Sillobre) e Cayetano Aneiros Cabanas (natural de Fene), que eran compañeiros del no buque, Xose caera morto por mor dunha das granadas que os americanos lanzaran.Pero non fora asi, Xose tivo forzas para pedir auxilio.

Carlos Boado, un alferez de navio ferrolan que conseguira chegar a costa nadando, albiscou a Xose e voltou a auga para rescatalo. Xose estaba malferido e Carlos meteuno nunha cova que habia na praia e segun contaba Boado, Xose dicia:"Ai don Carlos, de hoxe non paso. Eu morro" e tamen dicia que a auga lle facia moito ben nas feridas.

O bo alferez non dudou en poñerlle o seu uniforme de oficial e logo ir por auga para curalo. A fatalidade quixo que ao ir pola auga, os norteamericanos prenderan o alferez, e este o unico que pediu foi que fosen a rescatar o home ferido, pero eles o que fixeron foi atar a Xose Alvariño , en contra da sua vontade, e deixalo morrer ali.

Pouco tempo despois en Cuba estendeuse o rumor de que aqueles restos humanos atopados nunha cova da praia eran dun importante capitan de navio , Fernando Vilamil y Fernandez Cueto (ferrolan).

O xeneral norteamericano Leonard Wood foi ao lugar e comprobou que habia un craneo e osos dun home, atado con cordas a un sillon e cun uniforme de capitan da Armada Española ( o que Carlos Boado lle puxera a Xose Alvariño).

Boado, que ainda seguia vivo, aclararia a confusion algun tempo mais tarde, pero a pesar de todo o 7 de agosto de 1901 a raiña rexente, Dona Maria Cristina de Habsburgo-Lorena, dictou unha Real Orde por medio da cal: “Tributar el debido homenaje a los restos de aquel modesto servidor de la Patria”.

Dende aquel intre , Xose Alvariño Gabeiras, xace no Panteon de Marinos Ilustres de Cadiz, por Real Orde.

O poder dos Andrade no seculo XVIII.

Pouco tempo despois da unidade española feita polos Reis Catolicos , o Reino de Galicia dividese en 7 provincias: Betanzos, A Coruña, Lugo, Mondoñedo, Ourense, Santiago e Tui.
Pontedeume e outras terras que forman o seu partido xudicial, entre elas Sillobre, pertenceran a provincia de Betanzos ( a vila e xurisdicion de Pontedeume nos ultimos tempos dos señorios atopabase dividida en 2 alcaldias, unha maior e outra ordinaria. A alcaldia ordinaria constaba de distintas freguesias, entre elas a de Santa Mariña de Sillobre, agas o seu Coto de Belelle que pertencia a xurisdiccion de Caaveiro.
Durante o primeiro cuarto do seculo (1725-30) , ao fusionarse as familias dos Andrade  e os Lemos, a unidade existente antes comezara a estremar ata o punto de dexenerar no mais absurdo centralismo.
Os nobre foxen dos seus estados e buscan na Corte do Rei algunha proteccion. As terras que rodean o rio Eume viviran dende agora, desatendidas por parte dos seus novos donos.
Que dereitos en concepto de señorio da vila e xurisdicion de Pontedeume percibia a casa de Lemos? Canto cobraba a Condesa a titulo de herdeira e sucesora da casa de Andrade?
Pois ben, cobraba por "razon de vasalaxe e talla", "penas de camara", "dereitos de mostrencos por mar e terra", "dereitos de luctosa" ( e dicir, escoller unha peza ou trasto de cada cabeza de familia que morria) "dezmos da vila, xurisdiccion e estados do trigo e cebada, centeo, maiz, millo miudo, liño, viño, castaña e outros productos",...
Dona Tereixa de Andrade foi o derradeiro personaxe con quen a familia de Andrade deixa de existir automaticamente. Era a filla de don Fernando De Andrade e Perez das Mariñas e ao se xuntar en matrimonio con don Fernando Ruiz de Castro Osorio, Conde de Lemos ,  nome dos Andrade comeza a ser absorvido polo da familia dos Castro, a quen pasa o Señorio De Pontedeume.

Repercusión en Sillobre.

A mediados do seculo XVIII os veciños de cada parroquia foron sometidos a un interrogatorio, que constaba de 40 preguntas as cales deberian de respostar. Este e chamado " Catastro do Marques da Ensenada" e data do 1752.
Dito catastro da boa conta de todo co que nese intre se contaba en cada parroquia. Analizando o interrogatorio, os veciños din que a parroquia de Sillobre lle pertence " A freguesia de Santa Mariña de Sillobre era de señorio ( estaba rexida por un señor que levaba parte do que cultivaban os veciños) e pertencia, o estar dentro da xurisdiccion de Pontedeume, a Excelentisima Señora Condesa de Lemos"
En total habia "...91 vezinos..." aproximadamente, o que quere dicir que arredor de 445 persoas, entre as que se di no Catastro "... habia un pobre de solemnidad que vivia de limosna...". Tamen hai referencia  ao numero de casas que habia, que eran "83 habitables y 8 arruinadas".
Os cultivos que naquela epoca se sementaban eran o millo, trigo, centeo, cebada,... sementandose tamen distintas arbores e a vide ; existia unha gran parte de monte inutil e outra que estaba dedicada a coller leña.
Nese momento habia na parroquia:
-10 muiños fariñeiros de agua ( en Marraxon, O Cobelo, Arriba, Rol Vilanova, San Paio, Pegariña, Rio de Saa,...)
-156 colmeas, das que se obtiñan beneficios por cera, mel e enxame
-2 ferreiros, 2 carpinteiros, 1 zapateiro, 2 xastres, 1 taberna
-moitos animais, poldros, poldras, vacas, ovellas, caneiros, cabras, bois, terneiros, porcos,...
As terras pertencian a Igrexia e esta alugaba a particulares, pero faise referencia a "El Rey" dese momento Fernando VI, pois a Ulfe e a Calzada eran lugares de "plantio real", e dicir, os beneficios que xeraban esas terrar eran integros para o monarca.
Segudo o "Catastro do Marques da Ensenada" atopado en Santa Maria de Neda, "... eran del Rey una dehesa( conxunto de terras pechadas con valados arredor e destinadas a pastos ou cultivos) hacia Santa Marina de Sillobre, de 48 ferrados , un vivero plantado de robles nuevos y otros 8 ferrados de vivero de tercera calidad".
Esta e a resposta dada o capitulo 40 do Catastro polos vecinos nedeses.
O rueiro que ia dende Neda a devesa da Sua Maxestade era coñecido como "O Camiño Real" entre os veciños ( pode ser porque pasaba por por posesions do rei, ainda que outros camillos da parroquia tamen se lles chama dese xeito). Este camiño pasaba polo lugar chamado Pallota e chegaba ata outro chamado San Marcos.
Este foi un dos mais importantes eixos de comunicacion entre as xentes de Sillobre e Neda.
A Coroa estaba pasando por unha crise economica. A solocion que o Rei Fernando VI veu mais viable para salvar a situacion  foi a e impor un imposto sobre o tabaco, pois as rendas que esta xeraba eran das mais valiosas. O documento levara o nome de "Manuscrito da Renda do Tabaco". Nel especificase que dentro da provincia de Betanzos, haberia tres partidos: Betanzos, O Condado de Vilalba e Sobrado.
Sillobre pertencia ao de Betanzos, que dentro desde partido era propiedad do señorio laico, e dicir, que estaba en mans dun nobre, o Conde de Lemos.

A Idade Moderna nas terras de Sillobre.

• Seculo XV.

Despois de ver en seculos anteriores como os nobres levaban parte dos beneficios que os campesiños obtiñan co seu traballo na terra, no seculo XV, na comarca ferrolana quen tiña o dereito sobre estos dereitos era o Mosteiro de San Martiño de Xuvia, ainda que Don Diego de Andrade seria quen obtivese ese dereito para el mesmo.
Os monxes do Mosteiro de San Martiño otorgaronlle o 13 de xullo de 1472 a Don Diego de Andrade unha escritura , diante de Gonzalo Florez de Pontenova ( o escriban de Betanzos), pola cal ceden e aforan a el e a sua muller, Dona Maria de Faro das Mariñas , o señorio e dereito de recoller os beneficios de varios lugares , entre eles os de Sillobre .
Este privilexio servia tamen para todos os descendentes que herdasen a Casa de Andrade. Disto foron testemuñas Pedro de Sallobre, que era arcediano de Trasancos, Afonso Esquio, Rodrigo de Serantes e Alonso Pita, escudeiros da vila de Ferrol.

• Seculo XVI.

Neste seculo unha nova entidade de poboacion xorde na vida da parroquia de Sillobre, era o chamado "Coto de Belelle", que foi fundado polo rico mercader Juan Diaz Piñeiro Texada . Era alcalde ordinario da vila de Neda e seria o proxenitor de don Andres Benito Piñeiro, un sillobres que chegaria a ser mariscal dos primeiros Borbóns no seculo XVIII.
Ainda hoxe existen no Coto do Belelle os restos da casa señorial dos Diaz Piñeiro , onde habia unha capela cun fermoso escudo que ainda se conserva.
O escudo consta de nove partes, data de comezos do seculo XVIII  e posue unha inscripcion:  DON ANDRES/BENITO PIÑEIRO/MARISCAL DE/CAMPOS Y TENIENTE CORONEL.
Semella que a familia dos Andrade se apoderou de diversas propiedades de Caaveiro, que entre elas estaba este coto, que foi vendido por estes Andrade (vencellados a casa de Lemos)  a un mercador veciño de Pontedeume , chamado Xoan Diaz Cabrera.
Regoela e unha parroquia que dende o Seculo XVI esta anexionada a Sillobre eclesiasticamente. O coto de Regoela pertenecia a unha orden monastica regular, que era a orde do mosteiro de San Martiño de Xuvia.
No seculo XVI Reguela foi un coto redondo , chegando a ser na primeira metade do seculo señorio de Alonso de Parga e de Leonor Freire de Andrade.
Polo casamento de Xoan Pita da Veiga con doña Violante , filla dos citados anteriores, o coto redondo de Regoela pasou a ser propiedade da famila Pita da Veiga.

• Outros feitos historicos:

No seculo XVI Felipe II descubre o porto de Ferrol e aproveita del a sua boa situacion estratexica. Comenzando con el a etapa urbana e militar . Esta nova etapa afectara a vila de Ferrol e tamen afecta a todas as comarcas do arredor.
No ano 1528 veu unha forte ameaza de ataque as vilas mariñeiras que rodeaban Ferrol; pero sera nos anos 50 cando a guerra con Francia se encrudece, e ainda que finalmente se asina a paz, pasaronse momentos de angustia.
En 1589 movilizanse de novo as xentes galegas, e Ferrol, ao ser punto estratexico sera dende onde se organoce un exercito forte. No ano 1590 situanse nelas as armadas . E sera en 1603 canda a vila de Ferrol demande a reconstrucion causada polos desperfectos das armadas.
Para recostruir a vila ferrolá foi necesario recurrir os montes das comarcas que a rodeaban para talar as arboles e restaurar o destruido (entre eles atopabanse os montes de Sillobre)

Bitácora dos escapados.

Os acontecementos e conflictos políticos ocurridos a finais da década dos anos 30 provocaron na xente de Galicia medo e desconcertanza. A xente non entendia ese novo goberno e non entendía as razons da guerra, por iso a maioria dos homes e sobre todo os mozos fuxiron ao monte os primeiros días da guerra

pensando que o conflicto duraría un par de días ou uns meses.

Pero non foi así e a situación prolongouse anos e anos, e as consecuencias acabaron sendo fatais para esta xente.

A estes homes se lles coñece por esta zona co nome de “escapados”, xa que por medo a guerra ou por ser republicanos e verse en perigo, botaronse cara a vida no monte. Xeralmente esta era xente normal, da parroquia, que ainda que fuxia seguia tendo contacto coa súa familia e voltaba a casa en busca de comida,

ainda que o risco era moi peligroso , porque si a Garda Civil os collia seguramente fosen fusilados ou encarcelados.

Pero non so era xente común, por esta zona tamen era comun encontrarse con militares vestidos de traxe e con galóns e condecoracions no medio do monte. Estes militares eran os que estaban a favor da República ,e para evitar a morte fuxiron cara o

monte. Estes homes condecorados facian reunions e planeaban estratexias no monte , e cando te encontrabas con eles pedianche algun alimento e explicaban a sua causa. Non tiñan un lugar fixo

como a xente escapada do lugar, senon que estaban por algun pouco tempo en cada lugar.

Os homes que por desgracia eran atopados, eran procesados polas armas. Xeralmente eran fusilados nas portas dos ceminterios, nos muros das iglesias ou no medio do monte. Os seus corpos eran soterrados nos cementerios civis pola familia ou polos propios veciños, para non deixalo ali tirado. Ainda que os escapados de Sillobre tiñan maior sorte. O cementerio estaba dividido en duas partes, a parte catolica, mais grande, e a parte civil, destinada aos nenos sen bautizar e a xente non creente.

Contase que en Marraxon apareceu un home cun tiro na cabeza, e ao preguntarenlle ao cura donde o enterraban este respondeu: -No catolico, que non é un animal.

Tamen outros escapados como un tal Parará estaba soterrado no católico, e cando meus abuelos eran pequenos, eran os cativos quenes alumeaban a sua sepultura.

E curioso pero non había mulleres escapadas.

"Anécdotas"

Ahora vou contar unha serie de anécdotas que recordan meus abuelos.

-Parará era un fugitivo que procedia de Franza que andaba pola zona de Sillobre e que non facia mal a xente, pero que por delatar aos compañeiros doutro grupo de Taboada , estes tomaron represalias e o mataron no Cal do Foxo.

-Conta meu abuelo que o seu pai un dia baixaba para traballar e o pararon un grupo de tres homes e lle pediron que fose a casa dun veciño que era seu compadre e manexaba diñeiro para pedir cartos.

Meu bisabuelo negouse e lle puxeron o revolver na cabeza, e un dos tres dixo que o deixaran, que estaba casado cunha persoa coñecida e que a deixaran. Tan so lle levaron o almorzo, un xurelo

e unhas patacas cocidas.

- Recorda meu abuelo a homes vir de noite beber o pozo e este preguntarlle a sua abuela quenes eran e esta lle decia que se metera para dentro. Estes homes petaban a porta e pedian algo de comer e se lles daba por medo , e os aos homes que había na casa iban para o piso da riba e lles falaba a abuela de meu abuelo.

Tamen intentaron vir comer un ano polo día do patrón.

-Nunha ocasión tres escapados se acercaron Pedro Fernandez, que era o dono da compañía eléctrica daquel momento que surtia a Fene. Os escapados,que eran traballadores da sua empresa pedironlle cartos e mandaron levalos a canteira do Reboredo. Este home dixollo a Garda Civil e cando viñeron traer os cartos os fusilaron. Dous destos homes se chamaba Yoyo e outro Pereira, e foron arrastrados desde a canteira hasta a porta do cemiterio e foron enterrados no católico.

-Nunha ocasión meus bisabuelos chegaron a un monte entre San Marcos e Magalofes e atoparon a uns homes vestidos de uniforme e con maquina de escribir redactando a algo e se acercaron a eles.

Estes explicaron quenes eran e lles pediron que lles levasen algo de comer , que iban estar uns dias pola zona. Meus bisabuelos explicaron a situacion da sua casa e quedaron en levar algo, pero acabaron de cargar o carro e non volveron por ali nuns cantos dias.

-Recorda meu abuelo que nun monte da propiedade da casa, se reunian hasta sete parexas da garda civil de diferentes cuarteles e aos que lles tocaba facer a guardia de noite pedian para quedarse a dormir na casa.

Na casa de meu abuelo se teñen quedado moitas veces porque non podias negarte, pero conta que esa noite non durmia nadie.

-Me contaba meu bisabuelo, que uns tios del que eran sordo mudos, non lles deixaban andar sos de noite porque como no oian , tiñan medo de que a garda civil lles mandase parar e que ao non oir a garda lles pegase un tiro.

Ahora vou falar das anecdotas de miña abuela que naceu no ano 1935.

-Di miña abuela que os escapados foro malos para moita xente, porque iban cenar a casa da xente e logo subian cas rapazas da casa para as habitacions e asi naceron moitos fillos.

Tamen eran malos porque lle roubaban a xente e te comprometian porque o colaborar con eles eras un traidor

Di miña abuela: -Que alivio cando os mataron a todos!

-Un 18 de xullo de 1950 os escapados estaban en Fene na casa dun tal Pereiriña , o que fora asasinado na canteira, pois os compañeiros escapados se cadaron na casa dos pais do asesinado.

Pois ese día a garda civil matou a 4 escapados dos 8 que eran no grupo. Neste lugar habia duas casas pegadas, e fixeron un tunel que comunicaba as duas casas, así cando viñan os gardas cruzaban

dunha pa outra.

Pero ese día as 8 da maña os colleron e os mataron, como os escapados se viron acorralados non saliron da casa e os gardas prenderonlle lume as casas, no obstante a garda civil xa lles collera a pista o día do Carme, pero ao ser o patrón de Fene os

deixaron pasar.

Os outros 4 compañeiros seguirón por ahí , e un destes chamado Tocho, era primo de miña abuela. Por culpa dese parentesco na casa de miña abuela vivian angustiados , porque a garda civil os

vixilaba. Tocho e os seus compañeiros viñan comer aquí e comian todo canto habia e incluso se querian quedar a dormir, e o pai de miña abuela lles dixo que no, que tiña fillos pequenos. Un deles respondeu: -Los pequeños no se van enterar, y a los mayores se les hace callar.

Pasaron os días desde o 18 de xullo, e viñeron varios días mais, e este parente petaba na porta e decia que estaba solo pero era mentira.

Pero o 31 de agosto do ano 50, estes catro estaban no Puntal, nun tellado tomando o sol. A garda civil xa os tiña vixilados e as 12 da maña os abatiron no tellado.

Para a familia de miña abuela foi un gran alivio esta morte.

-Un tal Segundo Vilaboy, que se escapou por ser afiliado dun partido, no mes de maio o pasearon polos camiños de Sillobre coa cara toda vendada para que delatase nas casas donde o axudarón, pero este foi legal e non sinalou a nadie, polo que foi pasado polo garrote vil en Ferrol. A este home o axudaba unha señora e mais o seu marido, o que tamen mataron antes que el por colaborar con eles. A muller deste, Aurorita, lle preguntaron porque non poñia luto polo home e ela respondeu: -Por mi marido ya hay bastante gente de luto.

En resume,a xente quedou moi tranquila cando os mataron a todos, polo medo que supoñian. Así que no ano 1950 se pode dar por finalizada a historia dos escapados es Sillobre.

Apelidos comúns de escapados eran: Eibe , Carbon, Vilar, e case todos da zona de Reguela.